Uczucie ściągania i wysuszenia w ustach po łyku młodego Barolo czy Cabernet Sauvignon to taniny – i to one, obok kwasowości i alkoholu, decydują o tym, czy czerwone wino jest lekkie, czy potężne, czy można je pić od razu, czy lepiej odłożyć na dziesięć lat. Poniżej wyjaśniam, skąd się biorą, jak je rozpoznać w kieliszku, które odmiany mają ich najwięcej, dlaczego z wiekiem łagodnieją i do czego podawać wina mocno taniczne.
Czym są taniny w winie?
Taniny to związki z grupy polifenoli obecne w skórkach, pestkach i szypułkach winogron, a także w dębowym drewnie. Te same związki czuć w mocnej herbacie, kakao, orzechach włoskich czy niedojrzałej persymonie. W winie białym praktycznie ich nie ma, bo sok oddziela się od skórek przed fermentacją; w czerwonym są jednym z filarów struktury. Kwasowość daje winu świeżość, alkohol ciepło i ciało, cukier słodycz, a taniny – szkielet, wrażenie „uchwytu” w ustach, długość posmaku i zdolność do dojrzewania. Po polsku nazywa się je czasem garbnikami, od garbowania skór, bo działają na białka w podobny sposób; w języku degustacji używa się jednak słowa taniny.
KURS WPROWADZAJĄCY • WARSZAWA
Jedno popołudnie, dwanaście win i podstawy, które zostają
Na kursie wprowadzającym degustujemy osiem kluczowych odmian obok siebie, więc różnicę między nimi czujesz w kieliszku, zamiast ją zapamiętywać. Bez egzaminu i bez wcześniejszej wiedzy, z kolacją w połowie zajęć.
1 spotkanie
12 win
Kolacja
690 zł
Andrzej Strzelczyk • sommelier, WSET Certified Educator, Mistrz Polski Sommelierów
Skąd się biorą taniny: skórka, pestki, szypułki i beczka
W winie czerwonym taniny trafiają do moszczu podczas maceracji, czyli fermentacji ze skórkami. Im dłuższa maceracja, im wyższa temperatura i im częściej winiarz zanurza czapę skórek, tym więcej tanin w winie. Skórki dają taniny dojrzałe i gładkie, pestki – twardsze i bardziej gorzkie, zwłaszcza jeśli grona nie były w pełni dojrzałe lub zostały zbyt mocno zgniecione. Szypułki (fermentacja całych gron, popularna w Burgundii i Rodanie) dodają tanin ziołowych i ściągających, które w dobrym wydaniu dają winu napięcie, w złym – zieloność.
Drugie źródło to dąb. Nowa beczka oddaje winu taniny drzewne, które wiążą się z taninami z gron i dodają nut tostu, wanilii i przypraw. W Nowym Świecie bywa to słyszalne mocniej niż w Europie. Ilość tanin zależy też od odmiany (grubość skórki), od klimatu (słońce przyspiesza dojrzewanie fenolowe, czyli zmianę tanin z zielonych i twardych na dojrzałe i miękkie) oraz od decyzji w piwnicy. O tych decyzjach więcej w artykule o enologii.
Jak taniny działają w ustach?
Ściąganie nie jest smakiem, tylko wrażeniem dotykowym. Taniny wiążą się z białkami śliny, które nawilżają jamę ustną, i wytrącają je – ślina traci śliskość, rośnie tarcie między językiem, policzkami i dziąsłami, i pojawia się uczucie suchości, szorstkości, czasem „kredy” na zębach. Łatwo pomylić to z kwasowością i goryczą, a są to trzy różne rzeczy: kwasowość pobudza ślinianki i daje mrowienie po bokach języka, gorycz jest smakiem odbieranym z tyłu języka, a taniny odbierają wilgoć i ściągają całe usta.
Jak rozpoznać taniny podczas degustacji?
Weź mały łyk, rozprowadź wino po całych ustach i przełknij. Zwróć uwagę na wewnętrzną stronę warg, dziąsła nad górnymi zębami i policzki: ściągnięcie i suchość w tych miejscach to taniny. Ocenia się dwie rzeczy – ilość i jakość. Ilość to siła ściągania, od ledwo wyczuwalnej (Pinot Noir) po bardzo wysoką (młode Barolo). Jakość to tekstura: dojrzałe taniny są gładkie, aksamitne, „jedwabiste”; niedojrzałe – twarde, ziarniste, suche, zielone. Dobry degustator po tanin potrafi zgadnąć odmianę, a często także wiek wina i to, czy grona były dojrzałe. To jedna z podstawowych umiejętności na kursach WSET, gdzie taniny są osobnym punktem w systematycznej ocenie wina.
Jak taniny zmieniają smak wina?
Taniny budują ciało i długość: wino z wyraźnymi taninami wydaje się pełniejsze, bardziej zwarte i dłużej trwa w ustach. Wpływają też na odbiór innych elementów. Maskują cukier, więc taniczne wino wydaje się bardziej wytrawne, niż jest. Wzmacniają odczucie kwasowości, a wysoka kwasowość wzmacnia odczucie tanin – stąd młode Barolo czy Chianti bywają w młodości tak surowe. Alkohol i dojrzały owoc działają odwrotnie: łagodzą taniny, dlatego Shiraz z Barossy z 15% alkoholu ma ich sporo, a w ustach wydaje się miękki. Temperatura też ma znaczenie: w zbyt zimnym winie taniny są twardsze i bardziej gorzkie, dlatego mocno taniczne czerwienie podaje się cieplej niż lekkie – o konkretnych liczbach w artykule o temperaturze podawania wina czerwonego.
Kursy WSET • Level 1, 2 i 3
Chcesz wiedzieć, dlaczego wino smakuje tak, a nie inaczej?
Kursy WSET uczą jednej metody degustacji, którą posługują się sommelierzy i kupcy na całym świecie, i kończą się egzaminem zewnętrznym z Londynu. Level 2 możesz zacząć bez wcześniejszego certyfikatu. Zajęcia po polsku w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Gdańsku.
Certyfikat uznawany na świecie
Level 1 od 1500 zł
Zajęcia po polsku
Andrzej Strzelczyk • sommelier, WSET Certified Educator, Mistrz Polski Sommelierów
Które wina mają najwięcej tanin?
Decyduje przede wszystkim odmiana, a potem klimat i produkcja.
- Bardzo wysokie taniny – Nebbiolo (Barolo, Barbaresco), Tannat (Madiran, Urugwaj), Sagrantino z Umbrii, Cabernet Sauvignon, Mourvèdre, Petit Verdot. Młode potrafią być trudne, z wiekiem należą do najbardziej złożonych win świata.
- Wysokie – Syrah, Malbec, Sangiovese (Chianti, Brunello), Tempranillo z Ribera del Duero, Aglianico, Touriga Nacional.
- Średnie – Merlot, Cabernet Franc, Tempranillo z Rioji, Zinfandel, Primitivo, Montepulciano, Carménère.
- Niskie – Pinot Noir, Gamay (Beaujolais), Grenache/Garnacha, Barbera, Dolcetto, Zweigelt, Corvina (Valpolicella, Bardolino). Lekkie w ustach, często lepsze lekko schłodzone.
Białe wina mają tanin śladowe ilości, z dwoma wyjątkami: białe fermentowane lub dojrzewające w nowym dębie zyskują trochę tanin drzewnych, a wina pomarańczowe, robione z białych odmian jak czerwone, ze skórkami, mają taniny wyraźne i zaskakują tym osoby, które próbują ich pierwszy raz. Przegląd odmian i stylów według budowy znajdziesz w przewodniku po rodzajach win.
Czy taniny łagodnieją z czasem?
Tak, i to jeden z głównych powodów, dla których taniczne wina dojrzewają latami. W butelce cząsteczki tanin łączą się ze sobą i z barwnikami w coraz dłuższe łańcuchy (polimeryzacja), które słabiej wiążą białka śliny – wino ściąga mniej i wydaje się gładsze. Najdłuższe łańcuchy wytrącają się jako osad na dnie butelki, a kolor przechodzi z purpurowego w ceglasty. Wraz z teksturą zmienia się aromat: świeża wiśnia i porzeczka ustępują skórze, tytoniowi, suszonym grzybom i przyprawom. Tempo zależy od wina – prosty Cabernet z Chile jest najlepszy w ciągu 2–3 lat, Bordeaux z dobrego rocznika potrzebuje 10–15, a Barolo potrafi dojrzewać trzy dekady. Warunkiem jest przechowywanie w chłodzie i ciemności; w szafce nad lodówką taniny nie złagodnieją, wino po prostu się zepsuje. Już przed butelkowaniem naczynie ma znaczenie: beczka dopuszcza powolny dostęp tlenu i łagodzi taniny, dodając własne, a beton i amfory robią to samo bez nut dębu.
Do jakich dań pasuje taniczne wino?
Taniny wiążą się z białkiem i tłuszczem, więc potrawy bogate w jedno i drugie sprawiają, że ściąganie znika, a wino wydaje się okrągłe i owocowe. To cała tajemnica klasycznego połączenia steku z Cabernetem.
- Czerwone mięso z tłuszczem – antrykot, żeberka, gulasz wołowy, jagnięcina, dziczyzna. Im więcej tłuszczu i przypieczonej skórki, tym więcej tanin wino może mieć: Cabernet Sauvignon, Malbec, Syrah, Barolo.
- Sery twarde, dojrzewające – Parmigiano, Pecorino, stary Cheddar, Manchego; białko i sól łagodzą ściąganie.
- Dania chudsze – polędwica, pieczony drób, cielęcina lepiej czują się z winem o średnich taninach: Merlot, Rioja Crianza, Chianti.
- Czego unikać – ryby i owoce morza (taniny z olejami rybnymi dają metaliczny posmak), dania z umami bez tłuszczu (sos sojowy, grzyby na parze), ostre potrawy (chili wzmacnia ściąganie) oraz słodkie sosy, które sprawiają, że taniny wydają się gorzkie.
Więcej konkretnych połączeń czerwonego wina z codziennymi daniami znajdziesz w artykule o winie do obiadu.
Na co zwrócić uwagę, wybierając wino?
- Własny próg tolerancji – jeśli ściąganie ci przeszkadza, szukaj odmian z dolnej części listy (Pinot Noir, Garnacha, Merlot) albo win dojrzalszych; jeśli lubisz strukturę, sięgaj po Nebbiolo, Cabernet i Syrah.
- Rocznik – młody Barolo i dziesięcioletni Barolo to w ustach dwa różne wina; przy tanicznych odmianach wiek ma większe znaczenie niż przy jakichkolwiek innych.
- Okazja – wino pite bez jedzenia powinno mieć taniny miękkie; do obiadu z mięsem taniczne wino ma sens, bo potrawa je zrównoważy.
- Temperatura i powietrze – mocno taniczne czerwienie podawaj w 16–18°C i daj im godzinę w karafce; za zimne lub prosto z butelki będą twardsze, niż są naprawdę.
- Cena – wysoka cena nie oznacza łagodnych tanin; najdroższe wina świata są często w młodości najbardziej ściągające, bo robi się je z myślą o dekadach w piwnicy.
Jeśli chcesz nauczyć się oceniać taniny tak, jak robią to sommelierzy, zacznij od prostego ćwiczenia: otwórz obok siebie Beaujolais, Chianti i młody Cabernet Sauvignon i porównaj, co każde z nich robi z twoimi ustami. Ta jedna degustacja wyjaśni więcej niż najdłuższy opis.
